
Jêzyk urzêdowy: w³oski
Stolica: Rzym
Ustrój polityczny. Republika
Powierzchnia: 301 300 km²
Ludno¶æ: 59 545 000
Waluta: euro (EUR, €)
W£OCHY PO£O¯ENIE
W³ochy, Republika W³oska (Italia, Repubblica Italiana) – pañstwo po³o¿one w Europie Po³udniowej, na Pó³wyspie Apeniñskim, bêd±ce cz³onkiem wielu organizacji m.in.: Unii Europejskiej, NATO czy G8. W³ochy nale¿± do o¶miu najbardziej uprzemys³owionych i bogatych pañstw ¶wiata.
Ca³kowita granica l±dowa W³och wynosi 1932,2 km. S±siaduj± z Francj± – 488 km granicy, Szwajcari± – 740 km, Austri± – 430 km i S³oweni± – 232 km). Wewn±trz terytorium W³och znajduj± siê ponadto dwa pañstwa-enklawy: San Marino (39 km granicy) i Watykan (3,2 km).
D³ugo¶æ wybrze¿a w³oskiego wynosi a¿ 7600 km. Oblewaj± je wody kilku akwenów Morza ¦ródziemnego: Morze Liguryjskie, Morze Tyrreñskie, Morze Joñskie i Morze Adriatyckie.
Najwy¿szy punkt po³o¿ony jest na najwy¿szym masywie Europy Mont Blanc. Nosi on nazwê Mont Blanc de Courmayeur – jego wysoko¶æ to 4807 m n.p.m.
W³ochy to jeden z najczê¶ciej odwiedzanych przez turystów krajów na ¶wiecie. Znajduj± siê tu takie s³ynne miejscowo¶ci jak: Rzym, Wenecja, Florencja, Rimini, Siena, Piza, Mediolan, Neapol, Sorrento czy Portofino, bogate w zabytki siêgaj±ce od czasów Imperium Rzymskiego, poprzez ¶redniowiecze i renesans (którego W³ochy by³y kolebk±), po okres baroku. ¦wiatow± s³aw± ciesz± siê tak ruiny w Pompejach, Koloseum w Rzymie oraz Krzywa wie¿a w Pizie, jak i bazylika Asy¿u, czy klasztor na Monte Cassino. Szacuje siê, ¿e we W³oszech jest tyle zabytków klasy "0" co w pozosta³ej czê¶ci Europy. W³ochy to tak¿e nieprzebrane dzie³a sztuki, zgromadzone w licznych galeriach, pa³acach i ko¶cio³ach, z pierwsz± w dziejach galeri± Uffizi na czele.
Turystów przyci±ga tak¿e kuchnia i wina w³oskie, tak s³ynne jak toskañskie Chianti, czy sycyliskie Marsala i "corvo nero". £agodny klimat, ciep³e morza, zagospodarowane pla¿e i cudowne krajobrazy to naturalne atuty W³och. Zim± powodzeniem ciesz± siê Alpy, idealne dla sportów narciarskich, latem natomiast Sardynia, Sycylia, Capri, Amalfi, czy wybrze¿e Adriatyku.
W³ochy s± krajem prawie jednonarodowo¶ciowym. Jedynie pewne wymieszanie kultur mo¿na zauwa¿yæ na terenach przygranicznych w pó³nocnej czê¶ci kraju, gdzie oprócz w³oskiego obowi±zuj± jêzyki s³oweñski lub francuski (w zale¿no¶ci od granicz±cego pañstwa). Odrêbno¶ci± odznaczaj± siê zw³aszcza wyspy, a mieszkañcy Sardynii uwa¿ani s± przez niektórych za odrêbny naród. Wszak¿e to jednak Sardynia by³a inicjatork± zjednoczenia kraju w XIX wieku. Rytm ¿ycia rodzinnego wyznaczony jest przez zwyczaje i tradycje religijne. Nie ma tu jednak zbyt wielu ¶wi±t ogólnonarodowych, za to jest bardzo du¿o ¶wi±t lokalnych, które obchodzone s± niezwykle hucznie. Najczêstsz± okazj± s± dni patronów miejscowo¶ci. Podczas wszystkich ¶wi±t najbardziej rozpowszechnion± tradycj± s± procesje. Obnoszone s± wtedy relikwie i podobizny ¶wiêtego. Ca³o¶ci towarzyszy wrzawa, muzyka oraz wystêpy, przypominaj±ce spektakl teatralny. Najwiêksze jednak uroczysto¶ci obchodzone s± podczas Wielkanocy, pocz±wszy od Wielkiego Pi±tku. Wówczas to procesje przemierzaj± ulice i obnosz± figury ukrzy¿owanego Chrystusa. W¶ród uczestników wyró¿niaj± siê zakapturzone postacie w habitach, ¶piewaj±ce pokutne pie¶ni.
Uroczysto¶ci te odbywaj± siê one g³ównie na zachodnim wybrze¿u Sycylii oraz w miastach po³udnia, np. w Tarencie, Reggio. Natomiast w Wielk± Sobotê przez ulice Nocera Tirinesa w Kalabrii przechodzi procesja biczowników.
Przed Bo¿ym Narodzeniem w Neapolu odbywaj± siê targi szopek. Tradycja ¿ywej szopki pochodzi od ¶w. Franciszka z Asy¿u, który jako pierwszy j± zainicjowa³.
Obchodzi siê tu równie¿ dzieñ Wszystkich ¦wiêtych. Zwyczaje nakazuj±, aby w ten dzieñ dzieci otrzymywa³y prezenty od rodziców w imieniu zmar³ych krewnych.
S³ynny jest równie¿ karnawa³ w Wenecji, który trwa przez piêæ dni przed ¦rod± Popielcow±. Jest to wielka parada kostiumów i rêcznie wykonywanych masek. Na ten tydzieñ przyje¿d¿a do Wenecji wielu turystów, których g³ównym celem jest uczestniczenie w tych uroczysto¶ciach.
Pomimo, ¿e W³ochy s± pañstwem praktycznie jednonarodowo¶ciowym, to jednak czê¶ciej odczuwane jest ich przywi±zanie do danego regionu, ni¿ do ca³ego kraju. Odmienno¶æ poszczególnych regionów przejawia siê w lokalnych tradycjach kulturowych, standardzie ¿ycia, dialektach, a tak¿e w krajobrazie.
Kultura i tradycja artystyczna W³och wywar³a ogromny wp³yw na sztukê i kulturê innych krajów Europy. Niemal ka¿dy zna takie nazwiska jak Leonardo da Vinci, Micha³ Anio³ czy Botticelli.
Ich dzie³a, czêsto nawet nie kojarzone ze swoimi autorami wesz³y na sta³e do kanonu sztuki: "Mona Lisa", Kaplica Sykstyñska lub Pieta. Florencja, Rzym, Wenecja, to miasta, do których zd±¿a wielu Europejczyków chc±cych poznaæ swoje kulturowe korzenie.
Jêzyk w³oski jest, pod wzglêdem s³ownictwa, najbli¿szy ³acinie ze wszystkich jêzyków romañskich. Wspó³czesny w³oski du¿o zawdziêcza takim pisarzom, jak Dante Alighieri i Alessandro Manzoni, którzy za standard obrali jêzyk wyedukowanych Toskañczyków. Dzisiaj mówi siê, ¿e najlepsza mowa to la lingua toscana in bocca romana (toskañski w rzymskich ustach). W³oski uwa¿a siê za najbardziej ¶piewny jêzyk na ¶wiecie. A¿ do niedawna obok oficjalnego jêzyka w³oskiego istnia³o ponad 1,5 tys. dialektów. Jêzykiem w³oskim na ¶wiecie pos³ugujê siê ponad 100 milinów ludzi.
Ciekawostk± jest fakt, ¿e w rejonie Alp zamieszkanym g³ównie przez Tyrolczyków mówi siê po tyrolsku (odmiana jêzyka niemieckiego), gdy¿ mieszkañcy nie uwa¿aj± siê ani za Austriaków ani te¿ za Niemców. |